Os y mentrwch i’r heolydd bychain rhwng Carrog a Llangollen yn Ne Clwyd, efallai y cewch eich synnu o ddod ar draws ffermdy gwyngalchog wedi ei orchuddio â haid liwgar o löynnod byw anferth.

Rwy’n falch o ddweud mai fy nghartref i yw’r ffermdy: yr un yw’r hanes sut yr ymddangosodd y glöynnod byw yn y rhan anghysbell hon o Ogledd Cymru a hanes fy mrwydr bersonol ugain mlynedd i wireddu breuddwyd. Dechreuodd fy stori yng Ngwanwyn 1969 pan adewais bentref Glyndyfrdwy ger Carrog ym mryniau yr hên Feirionnydd i gyflawni fy uchelgais fel bachgen i deithio’r byd. Roeddwn yn saer ac yn bwriadu talu am fy antur drwy weithio fy ffordd o wlad i wlad. Flwyddyn yn ddiweddarach yng ngwyllgoed Seland Newydd roeddwn yn agosau at fwthyn i holi am waith pan sylwais fod y porth wedi ei addurno â cherfiad hardd o löyn byw pren. Roedd ei effaith arnaf mor drawiadol roedd fel syrthio mewn cariad. Fy meddwl cyntaf oedd pa mor dda y byddent yn edrych ar fythynnod gwyngalchog Cymru. Meddyliais “Un diwrnod mi wnaf löynnod byw mor hardd â hyn a bydd pobl ledled Cymru yn rhuthro i’w harddangos ar furiau eu bythynnod”.

Ni feddyliais fwy am y peth hyd nes y cefais fy hun yn Awstralia yn ystod dirwasgiad 1971 pan oeddwn mor dlawd fel ei bod yn rhaid i mi fynd i olchi ffenestri i ennill fy nhamaid. Un bore ar ôl noson anesmwyth, deffroais gan feddwl “Pam na fuaswn i’n trio gwneud arian drwy werthu glöynnod byw?” Felly, fe ddechreuais i, gan eu cerfio allan o dameidiau o goed a’u peintio orau fedrwn i. Cymerai wythnosau o lafur caled i greu ond llond dyrnaid. Yna ceisiais eu gwerthu. Roedd mor anobeithiol fel yr euthum hyd yn oed i guro ar ddrysau i’w gwerthu. “Give it a go, Pom, paint’em in the colours of local football teams” oedd un ymateb. Awgrymodd wag arall y dylwn eu gwerthu “with wheels on, mate, then the kids can pull ‘ em along like toy aeroplanes”. Roedd yn sefyllfa ddigalon iawn, doedd neb eisiau fy ngwaith llaw cywrain. Erbyn 1973 roeddwn adref eto yng Nglyndyfrdwy ac yn ysu am ddechrau gwneud glöynnod byw yn yr hên ysgubor y tu ôl i’r ffermdy yr oeddwn wedi penderfynu ei ddefnyddio fel fy ngweithdy. Wedi misoedd o rwystredigaeth, bu’n rhaid i mi roi’r gorau iddi gan fod yr amser oedd ei angen i gerfio hyd yn oed un yn gwbl aneconomaidd. Prin oedd gennyf amser i ennill fy mywoliaeth fel saer.

O gwmpas y cyfnod hwn reoddwn mor ddigalon fel y dechreuais roi rhai o’r glöynnod byw fel anrhegion i rai o’m ffrindiau. Efallai yng nghefn fy meddwl yr oeddwn yn gobeithio petai digon o bobl yn sylwi arnynt ar furiau bythynnod, efallai y byddai’n ysgogi diddordeb yn lleol.

Ni chafwyd dim adwaith, felly, yn hytrach na hel meddyliau am y broblem, yn 1974, euthum i deithio i Ganada, Alasga a’r Unol Daleithiau. Pan gyrhaeddais adre’n ôl ar ddiwedd y flwyddyn, cefais fy synnu o glywed fod pobl yn fy absenoldeb wedi bod yn holi pwy oedd y dyn o Lyndy-frdwy oedd yn gwneud glöynnod byw.

Chefais i ddim amser i weld faint o ddiddordeb gwirioneddol oedd oherwydd roeddwn eisoes wedi cynllunio i ymgymeryd â thaith bwysicaf fy mywyd – teithio dros y tir o Fecsico i lawr drwy Dde Amerig i’r Wladfa Gymreig ym Mhatagonia.

Cychwynnais allan yn llawn cyffro ond roedd gan Ffawd sioc arall ar fy nghyfer aherwydd yn ystod fy niwrnod cyntaf wrth deithio ym Mecsico cefais fy mygio!.

Ym Mhatagonia ymsefydlais yn hapus ym mhentref bychan Trelew. Un diwrnod penderfynais roi anrheg i’m lletywraig ac yn fy amser hamdden dechreuais gerfio fersiwn mawr iawn o löyn byw pren. Pan oedd yn barod, fe’i gosodais ar ddarn o deiar car a’i glymu ar wal y ty. Mae’r ardal honno o Batagonia yn enwog am ei gwyntoedd cryfion, felly wrth i mi gychwyn i’r gwaith yn ddiweddarach y bore hwnnw, roeddwn yn falch o weld fod y teiar yr oeddwn wedi gosod y glöyn arno yn gweithio fel clustog sbringar gan beri i’r pryfyn grynu a rhwystro’r gwynt rhag ei daro yn erbyn y wal. Hanner dydd, cyrhaeddais adref i ddarganfod y pentref yn ferw. Roedd plant ysgol yn mynd adref am eu cinio wedi cael braw ofnadwy wrth weld glöyn byw anferth yn hwyfo ar wal uwchben stryd y pentref. Cyn i unrhyw fedru eu rhwystro neu esbonio wrthynt nad oedd yr ‘anghenfil’ yn fyw roeddent wedi casglu pentwr o ffrwythau pwdr i daflu at fy nghampwaith. Medrwn weld yr ochr ddoniol, wrth gwrs, ond roeddwn yn dechrau holi fy hun a oedd ‘jinx’ ar fy ymdrechion oherwydd mi wnaeth y digwyddiad chwalu unrhyw obeithion oedd gennyf am werthu glöynnod byw ym Mhatagonia.

Aeth saith mlynedd heibio hyd nes un bore yn 1982 yn ôl yng Nglyndyfrdwy, ar wyliau o’r Ariannin a heb fedru dychwelyd fel canlyniad i’r rhyfel am Ynysoedd y Malfinas, daeth yr hên ysfa yn ôl i’m haflonyddu. Meddai wrthyf, “Rho un tro olaf ar y glöynnod byw”. Oherwydd fy mod yn ofni fod pobl wedi methu â gweld fy modelau cynharach oherwydd eu bod yn rhy fach penderfynais dynnu sylw drwy eu gwneud hyd at ddeunaw modfedd o led – yn wirioneddol fawr, mewn geiriau eraill!.

Yn fawr neu beidio ac er iddynt gael eu harddangos yn siop fwyaf Llangollen, nid oedd y glöynnod byw yn gwerthu o hyd. Ac ar ben hynny, ail ymddangosodd yr hên broblem fod gormod o amser a llafur yn mynd i gynhyrchu ond un. Os na fedrwn i ddarganfod dull mwy economaidd o gynhyrchu, gwyddwn mai dyma ddiwedd fy mreuddwyd. Ar ben fy nhennyn, dechreuais ymchwilio sut y gallwn wneud cyrff glöynnod o fowld. Wedi misoedd o arbrofion rhwystredig, llwyddais yn y diwedd i wneud mowldiau digon da i gynhyrchu nifer fechan o gyrff.

Yr un pryd, dysgais sut i gynhyrchu setiau o adenydd allan o alwminiwm o ansawdd uchel. Nawr roeddwn yn hyderus y buaswn yn llwyddo. Y cyfan oedd ei angen arnaf oedd dull lwyddiannus o werthu a chan ei bod bron yn wythnos gyntaf Gorffennaf, 1984, roeddwn yn sicr y byddwn yn ei ddarganfod – ar stepan fy nrws! Ni fyddai unman gwell i werthu y glöynnod nag Eisteddfod Ryngwladol Llangollen! Codais fy stondin ger y fynedfa i faes yr Eisteddfod yn sicr y byddai canran sylweddol o’r miloedd o bobl yn pasio o flaen fy nhrwyn yn oedi i brynu. Cefais gryn syndod pan fethodd y gwerthiant unwaith eto. Mae pobl yn aml yn gofyn i mi sut y gwnes i gael yr ewyllys i barhau bryd hynny. Dywedais bod dau beth i gyfrif am hynny. Yn y lle cyntaf, rwyf bob amser wedi bod yn berson cryf a phenderfynol iawn – er enghraifft nid wyf yn meddwl y byddai’r rhan fwyaf o bobl wedi dyfalbarhau ar daith trwy Dde Amerig ar ôl i rywun ymosod arnynt y diwrnod cyntaf fel a ddigwyddodd i mi, ac yn yr ail le roedd gennyf ffydd gadarn petawn i’n medru gwneud digon o bobl yn ymwybodol o fodolaeth y glöynnod, y byddai fy mreuddwyd o’u gweld yn addurno cartrefi ledled Cymru yn cael ei wireddu. Penderfynais hefyd i ymgymryd â ymgyrch ‘hysbysebu’ feiddgar a fu yn fy meddwl ers rhai blynyddoedd. i hybu y busnes yn iawn credwn y byddai’n rhaid targedu mannau allweddol yng Ngogledd Cymru a’u mwydo gyda esiamplau rhad ac am ddim o’m gwaith. Fel canlyniad, cafodd nifer fawr o drigolion yn byw ar y dair briffordd i mewn i Langollen syndod o dderbyn samplau rhad ac am ddim o’r addurniadau ty heirdd hyn.

Pan roddwyd ganiatad i arddangos y glöynnod hyn ar dy, byddwn yn rhedeg i fyny’r ysgol i osod un neu ddau, cyn i’r preswylwyr gael amser i newid eu meddyliau. Fe’u dosberthais yng Nghorwen ac o gwmpas Porthmadog yn ogystal â Phenrhyn Llyn ac Ynys Môn, ardaloedd lle roedd twristiaid yn debygol o ddod ar eu traws. Yn ystod y misoedd hynny roeddwn yn llawn cyffro. Credwn y gallai fy nghynllun marchnata anarferol ond gwych arwain ymwelwyr o Ogledd Cymru gyfan i heidio i’r fferm i brynu.

EUREKA! Llwyddodd y cynllun! Gwellodd busnes a dechreuodd y glöynnod werthu yn Llangollen. Rhaid i mi gyfaddef teimlo’n falch fy mod wedi profi fy ngwerth ac hefyd yn falch – nid am gynhyrchu rhywbeth a oedd i rai pobl yn ‘hardd’, ond am greu drwy benderfyniad yn unig, farchnad a ymddangosai yn amhosib i’w hennill am gyhyd.

Ond roedd un siom arall yn fy wynebu. Ar ôl i mi rannu gwerth cannoedd o bunnau o löynnod i greu marchnad, roeddwn bron yn fethdalwr. Ar fin llwyddo bu’n rhaid i mi roi’r gorau i werthu glöynnod a dychwelyd i’ngwaith fel saer. Aeth dwy flynedd arall heibio cyn fod gennyf ddigon o arian i gomisiynnu proses a fedrai cynhyrchu cyrff glöynnod mewn niferoedd mawr.

O’r diwedd fe wireddwyd fy mreuddwyd. Nawr mae gennyf gartref newydd a gweithdy crefft mewn safle amlwg ar ochr yr A5 ym mhentref Glyndyfrdwy, hanner ffordd rhwng Llangollen a Chorwen, Clwyd. Nawr mae pobl o dros y byd yn cael eu denu at ddrws y ‘Dyn Glöyn Byw’ i brynu anrhegion i addurno cartrefi. Mewn rhai ffyrdd rwyf ychydig yn drist nad yw’r glöynnod yn cael eu gwneud o goed mwyach. Ar y llaw arall, ni fydd adenydd alwminiwm y modelau newydd byth yn rhydu ac ni fydd eu cyrff neilon byth yn pydru. mae hyd yn oed y paent lliw realistig a ddefnyddir ar yr adenydd o enamel o’r ansawdd uchaf (paent car) a byddant yn para yn hir iawn. Bydd problemau o hyd yn codi eu pen mewn busnes, mae’n siwr gen i, ond rwyf wedi fy nghythruddo’n arw fod fy llwyddiant wedi esgor ar nifer o efelychiadau o ansawdd israddol sy’n sarhad ar fy ngwaith ac yn arbennig felly fod rhai o’r bobl ddiegwyddor hyn yn eu gwerthu gan hawlio eu bod yn gynnyrch y ‘Dyn Glöyn Byw Gwreiddiol’.

Bydd rhai hyd yn oed yn defnyddio cerdyn post o fy nghartref wedi ei orchuddio mewn glöynnod byw I hudo bobl I gredu fod yr hyn sydd ganddynt I’w gynnig wedi ei wneud gennyf i. Mae hyn yn dangos pan fo rhywun ar ben ei dennyn y gwnaiff unrhyw beth. Fyddai byth yn fodlon. Mae llawer o nghwsmeriaid yn teimlo yr un fath hefyd. Yn ddiweddar ysgrifennodd un ohonynt yn fy llyfr ymwelwyr “Beth am lindys nesaf?” Nid yw’n syniad ffôl, efallai y gwnaiff rhywun geisio gwneud un rhyw dro. Fy newis i yn lle, ar gyfer y 90au oedd datblygu glöynnod pedair adain a rhai ‘piggy back’ a phecynnau paentio gartref. Ar ôl fy holl lwyddiant a hynt a helynt byd busnes, y pleser mwyaf rwyf wedi ei gael hyd yn hyn yw gweld wynebau hapus yn syllu i fynny ar fy ngwaith a’r bodlonrwydd mwyaf a gaf yw meddwl am y miliynau o bobl yn cael eu synnu gan fy ngwaith yn britho tai ar hyd a lled yr Ynysoedd Prydeinig a nifer o wledydd y byd.

Ai chi fydd y nesaf, tybed?